اسهال و استفراغ در کودکان

دکتر نسرین براهنی – متخصص کودکان و نوزادان  


اکثر کودکان دچار حملاتی از گاستروآنتریت  (یعنی التهاب معده و روده

) می‌شوند که باعث بروز اسهال و یا استفراغ می‌شود. شایع‌ترین علت

این بیماری ویروس است که از طریق هوا یا تماس با مواد دفعی عفونی

منتقل       می‌شود. آلودگی مواد غذایی یا آشامیدنی به میکروب نیز

می‌تواند باعث ابتلا به گاستروآنتریت شود. بیشتر موارد این حملات

خفیف‌اند ولی حملات شدید، جدی‌تر بوده و بخصوص در شیرخواران

ممکن است منجر به کم آبی شدید شود.


علایم بیماری که ممکن است تا 5 روز بعد از آلودگی ظاهر شوند

عبارتند از:

اسهال، استفراغ، بی‌اشتهایی، درد شکم، بی‌حالی و تب

درمان طبی


در صورتی که گاستروآنتریت بعد از 24 ساعت بهبود نیابد، حتی اگر

علایم بیماری خفیف باشند، با پزشک تماس بگیرید. اگر سن فرزند

شما زیر 2 ماه است و شما نسبت به ابتلا فرزندتان به اسهال و

استفراغ مشکوک هستید بلافاصله با پزشک تماس بگیرید. هم چنین

در صورتی که کودک یا شیرخوار شما دچار هر یک از علایم کم آبی  و یا

نشانه‌های خطر باشد بدون اتلاف وقت با پزشک تماس بگیرید.


این علایم عبارتند از:

•    خواب آلودگی یا تحریک پذیری غیرعادی

•امتناع از خوردن و آشامیدن به مدت 6 ساعت یا بیشتر

•استفراغ به مدت 6 ساعت یا بیشتر در شیرخواران و 12 ساعت

در کودکان بزرگتر

• چشم‌های گود افتاده

• کاهش دفع ادرار در شیرخواران و عدم دفع ادرار به مدت بیش

از 6 ساعت در روز در کودکان بزرگتر

• درد شکم به مدت 3 ساعت در کودکان بزرگتر

پس از انجام معاینه، پزشک تصمیم می‌گیرد که آیا فرزند شما نیاز به

بستری شدن دارد یا می‌تواند در منزل تحت درمان قرار گیرد. در صورت

درمان در منزل، پزشک به شما توضیح خواهد داد که چه‌کار کنید و

چگونه از فرزندتان مراقبت کنید.

در صورت بستری شدن، آزمایشات خونی از فرزندتان به عمل آمده و

برای جبران کم آبی از راه رگ مایعات به او داده می‌شود و ممکن است

به مدت 24 ساعت از خوردن و آشامیدن از راه دهان منع شود. پس از

آن مایعات از راه خوراکی داده شده و بتدریج غذای معمولی شروع

خواهد شد.


چگونه به فرزندتان کمک کنید

برای جلوگیری از کم آبی کودک مقادیر زیادی آب و مایعات رقیق به او

بدهید. سرم خوراکی تهیه و به کودک بخورانید. مدت چند روز از

غذاهای نرم مانند موز و برنج سفید استفاده کنید و از دادن مرکبات

(لیمو، پرتقال و ...)، شیر و غذاهای دارای فیبر زیاد خودداری کنید. زمان

تعویض پوشک و یا در صورت رفتن کودک به توالت نکات بهداشتی را

دقیقا رعایت کنید. مطمئن شوید که کودک بعد از توالت دست‌هایش را

با صابون بشوید.

اگر فرزند شما شیر مادر می‌خورد و دچار گاستروآنتریت شده است

(که این امر در شیرمادرخواران بسیار نادر است زیرا شیر مادر معمولا

کودک را در برابر ابتلا به گاستروآنتریت محافظت می نماید)، هنگام

تغذیه  ابتدا سرم خوراکی به او بدهید و سپس با شیر خود او را تغذیه

کنید. در صورتی که علایم فروکش کند می‌توانید بتدریج در عرض 5 روز

میزان سرم خوراکی را کم کنید.

درمان کودکانی که شیر خشک می‌خورند

روز اول: در 24 ساعت اول اصلا به کودک شیر ندهید. بجای آن در طول

روز با فواصل منظم محلول سرم خوراکی به او بدهید.

روز دوم: در هر بار تغذیه مخلوطی از سرم خوراکی و شیر خشک به

نسبت مساوی نصف به  نصف به کودک بدهید.

روز سوم: فرزند شما بایستی کاملا بهبود یافته و بتواند به رژیم غذایی

معمولی شیر خشک خود برگردد.

درمان کودکانی که تازه از شیر باز شده‌اند

در مورد این کودکان نیز طبق دستور بالا عمل کرده و در روز اول هیچ نوع

غذای جامد به آنها ندهید. از روز دوم تا چهارم مقادیر افزایش یابنده‌ای

از برنج و پوره سبزیجات و میوه و بدنبال آن رژیم غذایی سبکی را شروع

کنید. فرزند شما باید مجددا بتواند از روز پنجم بطور طبیعی غذا بخورد.

درمان کودکان بزرگتر

روز اول: بجای شیر، محلول سرم خوراکی داده شود.

روز دوم: برنج، سبزیجات و پوره میوه‌ای که شیرین نیست، به رژیم

غذایی افزوده شود.

روز سوم: مرغ و سوپ به رژیم غذایی افزوده و شیر مجددا شروع

شود

روز چهارم: نان، بیسکویت، تخم مرغ، گوشت یا ماهی به رژیم غذایی

افزوده شود.

روز پنجم: در این روز فرزند شما بایستی کاملا بهبود یافته و بتواند بطور

معمولی غذا بخورد.

پیشگیری از ابتلا کودک به گاستروآنتریت

شما نمی‌توانید فرزندتان را از مواجهه و آلودگی با ویروس‌های عامل

بیماری دور نگه دارید ولی این مواجهه باعث ایمنی فرزند شما در برابر

این ویروس خاص می‌شود. شما می‌توانید فرزند خود را با تغذیه از شیر

خودتان در برابر ابتلا به بیماری محافظت کنید. رعایت نکات احتیاطی زیر

باعث پیشگیری از ابتلا به گاستروآنتریت میکروبی می‌شود:

    مطمئن شوید که شیشه شیر و ظرف غذای کودک را قبل از

استفاده استریل کرده‌اید.

 •    دست‌های خود را قبل از دست زدن به غذا و بعد از تماس با

گوشت خام بشوئید.

•    اگر از برخی ظروف برای گوشت خام استفاده کرده‌اید قبل

از استفاده از آنها برای غذاهای پخته شده حتما آنها را بشوئید.

•    مطمئن شوید که غذای یخ زده قبل از پخت بطور مناسبی

در یخچال یا ماکروویو ذوب شده است.

•    گوشت را در حالت آماده سازی برای پخت در یخچال نگه

داشته و در هوای آزاد قرار ندهید.

•    باقیمانده غذا را بلافاصله در یخچال قرار دهید.